Merit Cum Means Scholarship 2026 – मुस्लिम विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती

25 September 2026

Merit Cum Means Scholarship 2026: उच्च शिक्षण घेणाऱ्या गुणवंत आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांसाठी केंद्र शासनाची Merit-Cum-Means Scholarship Scheme महत्त्वाची शिष्यवृत्ती योजना आहे. ही योजना मुस्लिम, बौद्ध, ख्रिश्चन, शीख, पारशी आणि जैन या अल्पसंख्याक समुदायांतील पात्र विद्यार्थ्यांसाठी व्यावसायिक पदवी आणि पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांमध्ये लागू आहे. महाराष्ट्रात या योजनेसाठी तंत्रशिक्षण संचालनालयाला (DTE Maharashtra) नोडल कार्यालय म्हणून नियुक्त करण्यात आले आहे.

● Merit Cum Means Scholarship म्हणजे काय?

Merit Cum Means Scholarship ही अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांसाठी केंद्र शासनाच्या अल्पसंख्याक कार्य मंत्रालयामार्फत राबवली जाणारी गुणवत्ता-नि-साधन शिष्यवृत्ती योजना आहे.

या योजनेचा उद्देश गुणवंत आणि आर्थिकदृष्ट्या गरजू अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांना व्यावसायिक शिक्षण घेण्यासाठी आर्थिक सहाय्य उपलब्ध करून देणे हा आहे. महाराष्ट्रात या योजनेची अंमलबजावणी करण्यासाठी तंत्रशिक्षण संचालनालय नोडल कार्यालय म्हणून काम करते.

● कोणत्या अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांना लाभ मिळतो?

या योजनेत खालील अल्पसंख्याक समुदायांचा समावेश आहे:

■ मुस्लिम

■ बौद्ध

■ ख्रिश्चन

■ शीख

■ पारशी

■ जैन

त्यामुळे Merit Cum Means Scholarship 2026 ही केवळ मुस्लिम विद्यार्थ्यांसाठी नसून संबंधित पात्र अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांसाठी आहे.

● कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न किती असावे?

या योजनेसाठी विद्यार्थ्याच्या दोन्ही पालकांचे एकत्रित वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांपर्यंत असणे आवश्यक आहे. ही योजना आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांसाठी आहे.

■ उत्पन्न मर्यादा

कमाल वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न: ₹2.50 लाख

अर्ज करण्यापूर्वी त्या शैक्षणिक वर्षासाठी अधिकृत नियम तपासणे आवश्यक आहे.

● कोणत्या अभ्यासक्रमांसाठी योजना लागू आहे?

ही योजना प्रामुख्याने Professional Courses मध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी लागू आहे.

■ यामध्ये:

व्यावसायिक पदवी अभ्यासक्रम

व्यावसायिक पदव्युत्तर अभ्यासक्रम

पात्र तांत्रिक व व्यावसायिक शिक्षणक्रम

यांचा समावेश होतो. अधिकृत DTE माहितीनुसार योजना Professional Degree आणि Post-Graduate courses साठी लागू आहे.

● Merit Cum Means Scholarship मध्ये किती लाभ मिळतो?

महाराष्ट्र DTE च्या उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार शिष्यवृत्तीमध्ये दोन प्रमुख घटक आहेत:

1. Maintenance Allowance

Hosteller विद्यार्थ्यांसाठी:

₹10,000 प्रति वर्ष

10 महिन्यांसाठी ₹1,000 प्रति महिना

Day Scholar विद्यार्थ्यांसाठी:

₹5,000 प्रति वर्ष

10 महिन्यांसाठी ₹500 प्रति महिना

2. Course Fee

₹20,000 प्रति वर्ष किंवा प्रत्यक्ष शुल्क, यापैकी कमी रक्कम

काही पात्र संस्थांसाठी पूर्ण Course Fee reimbursement ची तरतूद लागू होऊ शकते.

DTE Maharashtra च्या माहितीनुसार एकूण कमाल रक्कम सामान्यतः Hosteller साठी ₹30,000 आणि Day Scholar साठी ₹25,000 अशी नमूद आहे.

शिष्यवृत्तीची रक्कम विद्यार्थ्यांना कशी मिळते?

या योजनेची मंजूर रक्कम Direct Benefit Transfer (DBT) द्वारे विद्यार्थ्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.

म्हणून विद्यार्थ्यांनी बँक खाते आणि आवश्यक DBT-संबंधित माहिती योग्य असल्याची खात्री करणे महत्त्वाचे आहे.

● अर्ज कुठे करायचा?

Merit Cum Means Scholarship साठी अर्ज National Scholarship Portal (NSP) मार्फत ऑनलाइन केला जातो. DTE Maharashtra च्या अधिकृत माहितीनुसार Fresh आणि Renewal विद्यार्थ्यांनी NSP Portal वर दिलेल्या अंतिम मुदतीत ऑनलाइन अर्ज करणे आवश्यक आहे.

■ अधिकृत NSP Portal:

https://scholarships.gov.in/

● Fresh आणि Renewal अर्ज म्हणजे काय?

Fresh Application

ज्या विद्यार्थ्याने पहिल्यांदा या शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज केला आहे, त्याला Fresh Application करावे लागते.

Renewal Application

मागील शैक्षणिक वर्षात शिष्यवृत्ती मिळालेल्या आणि पुढील वर्षासाठी पात्र असलेल्या विद्यार्थ्याला Renewal Application करावे लागते.

अर्जाची प्रक्रिया आणि अंतिम तारीख NSP वर उपलब्ध सूचनेनुसार तपासावी.

■ अर्ज करण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांनी काय तपासावे?

■ अर्ज करण्यापूर्वी खालील बाबी तपासा:

■ आपला अल्पसंख्याक समुदाय योजनेत समाविष्ट आहे का?

■ आपण पात्र Professional Course मध्ये प्रवेश घेतला आहे का?

■ कौटुंबिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांच्या मर्यादेत आहे का?

■ आपली शैक्षणिक माहिती अचूक आहे का?

■ आवश्यक कागदपत्रे उपलब्ध आहेत का?

■ NSP वर अर्जाची मुदत सुरू आहे का?

■ बँक खात्याची माहिती योग्य आहे का?

● आवश्यक कागदपत्रे

अर्ज करताना संबंधित पोर्टलवर मागितलेल्या कागदपत्रांनुसार कागदपत्रे सादर करावी लागतात.

● सामान्यतः खालील प्रकारची कागदपत्रे आवश्यक असू शकतात:

■ आधार कार्ड

■ उत्पन्न प्रमाणपत्र

■ शैक्षणिक प्रमाणपत्र / Marksheet

■ प्रवेशाचे कागदपत्र

■ बोनाफाईड प्रमाणपत्र

■ बँक खाते माहिती

■ अल्पसंख्याक समुदायाशी संबंधित घोषणा/कागदपत्र

● मागील वर्षाची शैक्षणिक माहिती — Renewal साठी

NSP वर मागितलेली इतर कागदपत्रे

■ टीप: अंतिम कागदपत्रांची यादी अर्जाच्या संबंधित वर्षातील NSP सूचनेनुसार तपासा

■ महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाची माहिती

महाराष्ट्रात Merit-Cum-Means Scholarship Scheme for Minority Students ही केंद्र शासनाची योजना तंत्रशिक्षण संचालनालयाच्या Scholarship Section अंतर्गत हाताळली जाते. DTE Maharashtra च्या 2026 मधील कार्यालयीन माहितीतही Merit-cum-Means Scholarship Scheme ही Central Government Scholarship Scheme म्हणून नमूद आहे.

● Muslim Scholarship 2026 आणि Merit Cum Means Scholarship मधील फरक

मुस्लिम विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध विविध शिष्यवृत्ती योजनांमध्ये पात्रता, उत्पन्न मर्यादा आणि लाभ वेगवेगळे असू शकतात.

■ Merit Cum Means Scholarship मध्ये:

कौटुंबिक उत्पन्न मर्यादा: ₹2.50 लाख

अभ्यासक्रम: Professional Degree/PG

अर्ज पोर्टल: NSP

योजना: केंद्र शासन

संबंधित अल्पसंख्याक समुदाय: मुस्लिम, बौद्ध, ख्रिश्चन, शीख, पारशी आणि जैन.

याउलट महाराष्ट्रातील काही राज्यस्तरीय Minority Scholarship योजनांमध्ये उत्पन्न मर्यादा व लाभ वेगळे आहेत. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी केवळ योजनेच्या नावावरून अर्ज न करता आपल्या पात्रतेनुसार योग्य योजना निवडावी.

● निष्कर्ष

Merit Cum Means Scholarship 2026 ही गुणवंत आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाची शिष्यवृत्ती योजना आहे. मुस्लिम, बौद्ध, ख्रिश्चन, शीख, पारशी आणि जैन समाजातील पात्र विद्यार्थी या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.

कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांपर्यंत असणे आणि व्यावसायिक पदवी किंवा पदव्युत्तर अभ्यासक्रमात शिक्षण घेणे या प्रमुख पात्रता आहेत. पात्र विद्यार्थ्यांना Maintenance Allowance आणि Course Fee अंतर्गत आर्थिक सहाय्य मिळू शकते.

अर्ज करण्यापूर्वी National Scholarship Portal (NSP) आणि महाराष्ट्र तंत्रशिक्षण संचालनालयाची अद्ययावत माहिती तपासणे आवश्यक आहे.

■ अधिकृत स्रोत

DTE Maharashtra – Merit-Cum-Means Scholarship

https://dte.maharashtra.gov.in/merit-cum-means/?utm_source=chatgpt.com

■ DTE Maharashtra – Merit-Cum-Means मराठी माहिती

https://dte.maharashtra.gov.in/merit-cum-means-e/?utm_source=chatgpt.com

■ National Scholarship Portal (NSP)

https://scholarships.gov.in/?utm_source=chatgpt.com)

■ Read more >>>>

Muslim Students Scholarship Schemes 2026 : सविस्तर माहिती व मार्गदर्शन

मुस्लिम विद्यार्थ्यांसाठी Scholarship 2026: ₹50,000 पर्यंत शिष्यवृत्ती, पात्रता आणि अर्ज प्रक्रिया

About The Author

Shahshaban Shah

मी ‘शोध मोहीम’ ही साइट, सामाजिक प्रबोधन, ज्ञानप्रसार आणि जनजागृती यांना समर्पित करणारा एक कार्यकर्ता आहे. समाजातील विविध क्षेत्रांतील सत्य, माहिती, इतिहास, संस्कृती, व्यक्तिमत्त्वे आणि प्रेरणादायी कार्य लोकांसमोर आणणे हा माझ्या कार्याचा मुख्य उद्देश आहे.
‘शोध मोहीम’च्या माध्यमातून समाजोपयोगी माहिती शोधणे,संशोधनाधारित लेख, स्थानिक प्रश्न, इतिहास,सामाजिक घडामोडी आणि दुर्लक्षित व्यक्ती व घटनांचा शोध घेऊन ती वाचकांपर्यंत पोहोचवण्याचा माझा प्रयत्न आहे.सत्याचा शोध, ज्ञानाचा प्रसार आणि समाजहिताची जाणीव या मूल्यांवर माझा विश्वास आहे.

See author's posts